యాప్నగరం

ప్ర‌త్యేక హోదా అంటే ఏమిటి? దాని వ‌ల్ల నిజంగా క‌లిగే ప్ర‌యోజ‌నాలేంటి?

గ‌త కొన్ని రోజుల నుంచి ఏపీలో ప్ర‌తి నోటా ప్ర‌త్యేక హోదా ప‌దం వినిపిస్తోంది. ప్రతి ఇంటా టీవీల్లో ప్ర‌త్యేక హోదా మీద చ‌ర్చ‌ల‌ను వింటున్నారు. టీవీ చానెళ్లు వాటి కోసం ప్ర‌త్యేక స‌మ‌యం కేటాయించి మ‌రీ చ‌ర్చ‌లు పెడుతున్నాయి. ఇందు కోసం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా తిరుగుతూ ప్ర‌జ‌ల అభిప్రాయాల‌ను తెలుసుకుంటున్నారు. విద్యార్థులు, ఉద్యోగులు, మేధావులు, వృత్తి నిపుణుల‌ను ఆహ్వానించి చ‌ర్చ‌లు పెట్ట‌డానికి ఆస‌క్తి చూపుతున్నారు. దీంతో ప్ర‌త్యేక హోదా సెంటిమెంటు రోజురోజుకు పెరుగుతోంది. దీంతో పార్టీలు సైతం త‌మ వ్యూహాల‌ను మార్చ‌క త‌ప్ప‌లేదు.

Samayam Telugu 16 Mar 2018, 12:07 pm
మార్చి మొద‌టి వారంలో ఏపీ రాజ‌కీయాలు కీల‌క మ‌లుపు తిరిగాయి. ఒక ప‌క్క పార్ల‌మెంటు ఉభ‌య స‌భ‌ల్లో రాష్ట్ర ఎంపీలంద‌రూ ప్ర‌త్యేక హోదా గురించి త‌మ నిర‌స‌న తెలుపుతుండ‌గా రాష్ట్ర రాజ‌కీయాల్లో ఏం జ‌రుగుతుందో తెలియ‌ని ప‌రిస్థితి నెల‌కొంది. రెండు ప్ర‌ధాన పార్టీలు ఉమ్మ‌డిగా క‌లిసి కేంద్రంపై పోరాడ‌టం బ‌దులు అధికార‌, ప్ర‌తిప‌క్షాలు ఒక‌రినొక‌రు విమ‌ర్శించుకుంటూ ఉన్నారు. 14వ ఆర్థిక సంఘం చెప్పింద‌నే కార‌ణంతో ఏపీకి కేంద్రం ప్ర‌త్యేక హోదాను తిర‌స్క‌రించింది. మార్చి మొద‌ట నుంచి ఎన్డీఏలో టీడీపీ ఉంటుందా లేదా అని సందేహాలు మొద‌ల‌య్యాయి.
Samayam Telugu what special staus is meant for and what ap will get through specail status
ప్ర‌త్యేక హోదా అంటే ఏమిటి? దాని వ‌ల్ల నిజంగా క‌లిగే ప్ర‌యోజ‌నాలేంటి?

ఆంధ్ర‌ప్ర‌దేశ్ రాష్ట్రానికి ప్ర‌త్యేక హోదా, కేంద్ర ప్ర‌భుత్వం పార్ల‌మెంటు సాక్షిగా ఇచ్చిన హామీల గురించి మార్చి 7న చంద్ర‌బాబు అసెంబ్లీలో మాట్లాడారు. అదే రోజు సాయంత్రం పార్ల‌మెంటులో జైట్లీ స్పందించారు. 14వ ఆర్థిక సంఘం అవ‌రోధాల‌ను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఏపీకి ప్ర‌త్యేక ఆర్థిక సాయం అంద‌జేస్తామ‌ని గ‌తంలో అరుణ్ జైట్లీ చెప్పారు కానీ, దాన్ని అమ‌లు చేయ‌డం వీలు కాద‌న్నారు. దానికి తోడు సెంటిమెంటు పేర్ల‌తో రాష్ట్రాలు ప్ర‌త్యేక హోదా కోరినంత మాత్రాన కేంద్రం ప్ర‌తి రాష్ట్రాన్ని ప్ర‌త్యేకంగా ప‌రిగ‌ణించ‌లేద‌నే ధోర‌ణితో విలేక‌రుల‌తో అన్నారు. దీంతో క‌థ మ‌లుపు తిరిగింది. త‌న ఎంపీల చేత ఒక ప‌క్క నిర‌స‌న గ‌ళం వినిపిస్తూనే మ‌రో వైపు కేంద్ర మంత్రివ‌ర్గంలోని త‌న మంత్రుల చేత టీడీపీ రాజీనామాలు చేయించింది. అదే విధంగా రాష్ట్రంలో మిత్ర‌ధ‌ర్మంలో మంత్రివ‌ర్గంలో చేరిన భాజ‌పా మంత్రులు సైతం మంత్రి వ‌ర్గం నుంచి వైదొల‌గారు.

అయితే దాదాపు 4 ఏళ్ల పాటు కేంద్రంపై ఏ ద‌శ‌లోనూ నిర్మాణాత్మ‌కంగా ఒత్తిడి తీసుకురాని రెండు ప్ర‌ధాన రాజ‌కీయ పార్టీలు వారి స్వ‌ప్ర‌యోజ‌నాల కోసం ప్ర‌త్యేక హోదా కోసం గ‌ల్లీ స్థాయి ఉద్య‌మాలు చేయ‌లేదు. ప్ర‌ధాన ప్రతిప‌క్ష నాయ‌కుడు అక్క‌డ‌క్క‌డా స‌మావేశాలు పెట్టి కేంద్రంపై ఒత్తిడి తెస్తున్న‌ట్లు ప్ర‌య‌త్నించినా కేంద్రానికి చీమ కుట్టిన‌ట్ల‌యినా అనిపించ‌లేదు.

ముఖ్య‌మంత్రి చంద్ర‌బాబు ఏపీకి ప్ర‌త్యేక హోదా అవ‌స‌రం అని అసెంబ్లీలో చెప్పగా, అదే రోజు సాయంత్రం కేంద్ర మంత్రి అరుణ్ జైట్లీ అస‌లు ప్ర‌త్యేక హోదా అనేది ఇప్పుడు లేద‌ని కుండ‌బ‌ద్ద‌లు కొట్టారు. దానికి త‌న‌వైన కార‌ణాల‌ను వివ‌రించారు. మ‌ధ్య‌లో ఎన్డీఏకు ఒక‌ప్పుడు మ‌ద్ద‌తు తెలిపిన సినీ న‌టుడు, జ‌న సేన అధినేత ప‌వ‌న్ క‌ళ్యాణ్ ఎక్కువ‌గా ప్ర‌జాక్షేత్రంలో ఉండ‌లేదు. ఎక్కువ‌గా ట్విట్ట‌ర్, ప‌త్రికా ప్ర‌క‌ట‌న‌ల ద్వారా స్పందించే ఆయ‌న ప్రజ‌ల్లో విస్తృతంగా తిరిగేందుకు ఎందుకో ఇష్ట‌ప‌డ‌టం లేదు. ప్ర‌శ్నిస్తాన‌ని చెప్పిన జ‌న సేనాని దాదాపు నాలుగేళ్ల పాటు మౌనం వ‌హించారు. అయితే ఇటీవ‌ల జ‌రిగిన ప‌రిణామాల‌తో విసుగు చెంది ప్ర‌త్యేక హోదాపై ఒక జాయింట్ ఫ్యాక్ట్ ఫైండింగ్ క‌మిటీ అనే ఒక దాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అందులో మాజీ కేంద్ర హోం శాఖ కార్య‌ద‌ర్శి ప‌ద్మ‌నాభ‌య్య‌, లోక్ స‌త్తా జ‌య‌ప్ర‌కాశ్ నారాయ‌ణ‌, మాజీ కాంగ్రెస్ నేత ఉండ‌వ‌ల్లి వంటి వారిని స‌భ్యులుగా ఉంచారు. వారు రాష్ట్రానికి న్యాయ‌బ‌ద్దంగా రావాల్సిన నిధుల లెక్క‌ను తేల్చారు. అది స‌మ‌గ్రంగా లేన‌ప్ప‌టికీ కేంద్రం ఇచ్చిన హామీల మేర‌కు రాష్ట్రానికి న్యాయ‌బ‌ద్దంగా ఎంత మేర చెల్లింపులు చేయాల‌ని ఒక ప్ర‌క‌ట‌న విడుద‌ల చేశారు. దీనిపై రాజ‌కీయ వ‌ర్గాల నుంచి మిశ్ర‌మ స్పంద‌న లభించింది .

నిజానికి ప్ర‌త్యేక హోదా అంటే ఏమిటి? అది ఉండ‌టం వ‌ల్ల రాష్ట్రానికి ఒరిగే మేలేంటి, రాక‌పోతే వ‌చ్చే న‌ష్టం ఏంటి అనే దానిపై అటు ప్ర‌జ‌ల్లోనే కాకుండా ఇటు రాజ‌కీయ వ‌ర్గాల్లో సైతం పెద్ద‌గా స్ప‌ష్ట‌త లేదు. బీజేపీ నాయ‌కులు ఏమో అదే ప్ర‌యోజ‌నాల‌ను ప్యాకేజీ రూపంలో ఇస్తున్నాం క‌దా అని స‌మర్థించుకుంటున్నారు. దీనికి సంబంధించి టీడీపీ స‌రైన స‌మ‌యంలో స్పందించ‌క‌పోవ‌డం వ‌ల్లే ఇంత దారుణంగా బీజేపీ వ్య‌వ‌హ‌రించింది అనేది కాంగ్రెస్ పార్టీ చేస్తున్న విమ‌ర్శ‌. ఉండ‌వ‌ల్లి వంటి మేథావులు ఎప్ప‌టిక‌ప్పుడు చంద్రబాబును ఈ విష‌యంలో హెచ్చ‌రిస్తూనే ఉన్నారు. మీరు పార్లమెంటు సాక్షిగా ప్ర‌ధాని ఇచ్చిన హామీని అమ‌లు చేయాల‌ని కేంద్ర‌ప్ర‌భుత్వంపై ఎందుకు ఒత్తిడి తీసుకురావ‌డం లేద‌ని ప‌లు మార్్లు ప్ర‌శ్నించారు. ఎట్ట‌కేల‌కు అన్ని వైపుల నుంచి వ‌స్తున్న ఒత్తిడిని గ‌మ‌నించిన చంద్రబాబు ప్ర‌జ‌ల్లోకి వెళ్లాలంటే పంథా మార్చాల్సిందేన‌ని ఫిక్స్ అయ్యారు. అలా ఆంధ్ర‌ప్ర‌దేశ్ రాష్ట్రానికి ప్ర‌త్యేక హోదా క‌ల్పించ‌క‌పోవ‌డాన్ని నిర‌సిస్తూ తెలుగు దేశం పార్టీ కేంద్ర మంత్రి వ‌ర్గం నుంచి వైదొలుగుతున్న‌ట్లు ప్ర‌క‌టించారు. మ‌రో వైపు రాష్ట్రంలోని ప్ర‌ధాన ప్ర‌తిప‌క్షం ప్ర‌త్యేక హోదా క‌ల్పించ‌క‌పోతే కేంద్రంపై అవిశ్వాస తీర్మానం ప్ర‌వేశ‌పెడ‌తామ‌ని హెచ్చ‌రించింది. స్ప‌ష్ట‌మైన సంకేతాల‌ను పంపింది.

రాష్ట్ర ప్ర‌జ‌లు దాదాపు ప్రత్యేక హోదాను మ‌రిచిపోయే స్థితిని రెండు పార్టీలు, మీడియా క‌ల్పించాయి. అందుకే నాలుగు సంవ‌త్స‌రాల్లో ప్ర‌జ‌లు హోదా ఉద్య‌మాల‌ను పెద్ద‌గా చేయ‌లేదు. అడ‌పా ద‌డ‌పా జరిగినా దానికి మీడియా ప్రాధాన్య‌త ఇవ్వ‌లేదు. ఇప్పుడు అంతా మారిపోయింది. రాష్ట్ర ప్ర‌జ‌లు సైతం ప్ర‌త్యేక హోదా వ‌ల్ల రాష్ట్రానికి ఇంకాస్త ఎక్కువ ప్ర‌యోజనం వ‌స్తుంద‌నే ధోర‌ణిలోకి వ‌చ్చారు. అయితే అస‌లు ప్ర‌త్యేక హోదా అంటే ఏమిటి? ఏ ప్రాతిప‌దిక‌న ఒక రాష్ట్రానికి ప్ర‌త్యేక హోదా క‌ల్పిస్తారు? ఈ హోదా వ‌ల్ల ఆంధ్ర‌ప్ర‌దేశ్ రాష్ట్రానికి వ‌చ్చే అద‌న‌పు ప్ర‌యోజ‌నాలేంటో ఈ క‌థ‌నంలో తెలుసుకుందాం.

దేశంలో ప్ర‌త్యేక హోదా అవ‌స‌రం ఎలా వచ్చింది?
కేంద్ర‌-రాష్ట్రాల మ‌ధ్య నిధుల పంపిణీ ఎలా జ‌ర‌గాల‌నే దాన్ని ఫైనాన్స్ క‌మీష‌న్ నిర్ణ‌యిస్తుంది. నిజానికి ఏ మేర‌కు నిధులు పంపిణీ చేయాల‌నే విష‌యాన్ని మాత్ర‌మే అది సూచిస్తుంది. ఆ క్ర‌మంలో 5వ ఫైనాన్స్ క‌మీష‌న్ దేశంలో ప‌లు కీల‌క సిఫార్సులు చేసింది. దాని సూచ‌న‌ల‌లో భాగంగా 1969లో ప్ర‌త్యేక హోదా అనే కొత్త విధానం ప్ర‌వేశ‌పెట్టారు. రాష్ట్రాల వెనుక‌బాటు త‌న‌మే మొదట్లో దీనికి నేప‌థ్యం.
అలా అసోం, నాగాలాండ్, మ‌రో ప్ర‌త్యేక కార‌ణంతో జ‌మ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్ర ప్ర‌భుత్వాల‌కు ప్ర‌త్యేక హోదా ఇచ్చారు. త‌ర్వాత వివిధ రాష్ట్రాల నుంచి డిమాండ్లు వ‌చ్చాయి. అక్క‌డి స్థానిక ప‌రిస్థితిని అనుస‌రించి మ‌రో 8 రాష్ట్రాల‌ను సైతం ప్ర‌త్యేక హోదా ఇచ్చేందుకు అర్హ‌మైన‌విగా తేల్చారు. మొత్తానికి లోతైన అధ్య‌య‌నం లేకుండా ఈ ఎనిమిది రాష్ట్రాల‌కు ప్ర‌త్యేక హోదా క‌ల్పించారు.
ప్ర‌స్తుతం ఆ విధంగా చూస్తే అరుణాచ‌ల్ ప్ర‌దేశ్, హిమాచ‌ల్ ప్ర‌దేశ్, మ‌ణిపూర్, మేఘాల‌య‌, మిజోరం, సిక్కిం, త్రిపుర‌, ఉత్త‌రాఖండ్‌ల‌కూ ప్ర‌త్యేక హోదా ఉంది. మొద‌టి మూడింటితో క‌లిపి 11 రాష్ట్రాల‌కు ప్ర‌త్యేక హోదా క‌ల్పించారు.

ఇటీవ‌ల ఏపీతో పాటు బీహార్, చ‌త్తీస్ ఘ‌డ్, ఒడిశా, రాజ‌స్థాన్ రాష్ట్రాలు సైతం ప్ర‌త్యేక హోదా కోసం డిమాండ్ చేస్తున్నాయి. ప్ర‌త్యేక హోదాపై అధ్య‌య‌నానికి కేంద్ర ప్ర‌భుత్వం 2013లో అప్ప‌టి ఆర్బీఐ గ‌వ‌ర్న‌ర్ ర‌ఘురామ్ రాజ‌న్ ఆధ్వ‌ర్యంలో క‌మిటీ ఏర్పాటు చేసింది.


ఏ ప్రాతిప‌దిక‌న ప్ర‌త్యేక హోదా ఇస్తారు?
ఒక రాష్ట్రానికి ప్ర‌త్యేక హోదా ఇవ్వాలంటే కింది అంశాల‌ను ప‌రిగ‌ణ‌న‌లోకి తీసుకుంటారు.
* విదేశాల‌తో స‌రిహ‌ద్దులుండి వ్యూహాత్మ‌కంగా ప్రాధాన్యం ఉన్న రాష్ట్రాలుగా ఉండాలి.
* ప‌ర్వ‌త ప్రాంతాలు, ర‌వాణా సౌక‌ర్యాలు లేని ప్రాంతాలై ఉండాలి.
* ఆర్థిక వ‌న‌రులు సొంతంగా ఉన్న‌ప్ప‌టికీ ఆర్థిక ప‌రిపుష్ట‌త లేని ప్రాంత‌మై ఉండాలి.
* జ‌న‌సాంద్ర‌త త‌క్కువ‌గా ఉండాలి, గిరిజ‌నులు ఎక్కువ సంఖ్య‌లో ఉండాలి.
* స‌రైన మౌలిక స‌దుపాయాలు రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా లేకుండా ఉండాలి.

ప్ర‌త్యేక హోదా వ‌ల్ల క‌లిగే ప్ర‌యోజ‌నాలు
సాధార‌ణ రాష్ట్రాల‌తో పోలిస్తే ప్ర‌త్యేక హోదా ఉన్న రాష్ట్రాల‌కు ప్రయోజ‌నాలు ఎక్కువ‌గా ఉంటాయి.
* కేంద్ర ప్ర‌భుత్వం రాష్ట్రాల‌కు ఇస్తున్న నిధుల్లో 30శాతం నిధుల‌ను మొద‌ట ప్ర‌త్యేక హోదా క‌లిగిన రాష్ట్రాల‌కే పంచుతారు. ఆ త‌ర్వాతే మిగిలిన 70 శాతం నిధుల‌ను ఇత‌ర రాష్ట్రాల‌కు కేటాయిస్తారు.
* ప్ర‌త్యేక హోదా ఉన్న రాష్ట్రాల‌కు కేంద్ర నిధులు 90శాతం గ్రాంట్లు గాను, 10 శాతం అప్పుగాను వ‌స్తాయి.
* గ్రాంట్ల ద్వారా వ‌చ్చిన సొమ్మును తిరిగి రాష్ట్రం కేంద్రానికి చెల్లించాల్సిన అవ‌స‌రం ఉండ‌దు. అదే అప్పు రూపంలో వచ్చిన నిధుల‌ను మాత్రం తిరిగి చెల్లించాల్సిందే.
* ప్ర‌త్యేక హోదా ఉన్న రాష్ట్రాల్లోని ప‌రిశ్ర‌మ‌ల‌కు సైతం భారీగా రాయితీలు ఇస్తారు. 100శాతం ఎక్సైజ్ డ్యూటీ మిన‌హాయింపు ల‌భిస్తుంది. ఆదాయ‌పు ప‌న్నులో సైతం 100% రాయితీ ల‌భిస్తుంది.
* ప‌న్ను మిన‌హాయింపులు, కొన్ని ప్ర‌త్యేక రీయింబ‌ర్స్ మెంట్లు ఉన్న‌ట్ల‌యితే రాష్ట్రానికి పారిశ్రామిక‌వేత్త‌లు క్యూ క‌డ‌తారు.
* ప‌దేళ్ల ప్ర‌త్యేక హోదా క‌ల్పిస్తే ఏపీలోని ప్రతి జిల్లా పారిశ్రామికంగా అభివృద్ది చెందేందుకు వీలుంటుంది
* అంతే కాకుండా ప‌న్ను రాయితీలు, పారిశ్రామిక‌వేత్త‌ల‌కు అందించే ప్రోత్సాహ‌కాల కార‌ణంగా అనేక వ‌స్తువుల ధ‌ర‌లు త‌గ్గుతాయి.
* క‌రెంటు సగం ధ‌ర‌కే ల‌భ్య‌మ‌య్యేందుకు ఆస్కారం ఉంటుంది. దీంతో ప‌రిశ్ర‌మ‌ల‌కు మేలు జ‌రుగుతుంది.
* వీటితో పాటు ఇంకా తెలియ‌ని అనేక పరోక్ష లాభాల‌ను సైతం పొంద‌వ‌చ్చు.

హోదాతో ఇటీవ‌ల ల‌బ్ధి పొందిన రాష్ట్రాలు
ప్ర‌త్యేక హోదా ఉన్న కార‌ణంగానే ఉత్త‌రాఖండ్ రాష్ట్రంలో 2 వేల ప‌రిశ్ర‌మ‌లు వ‌చ్చాయి.
త‌ద్వారా స్థానికంగా ఉపాధి అవ‌కాశాలు 490 శాతం పెరిగిన‌ట్లు లెక్క‌లున్నాయి.
ఏపీ కంటే వెనుక‌బ‌డ్డ రాష్ట్రమైన హిమాచ‌ల్ ప్ర‌దేశ్‌కు ప్ర‌త్యేక హోదా కార‌ణంగా ప‌ది వేల ప‌రిశ్ర‌మ‌లు కొత్త‌గా వ‌చ్చిన‌ట్లు చెబుతున్నారు.
అలాంటిది 5 కోట్ల ప్ర‌జ‌లు, రాజ‌ధాని నిర్మాణం లేని రాష్ట్రం, రెండో అతిపెద్ద స‌ముద్ర తీరం ఉన్న రాష్ట్రం ఆంధ్ర‌ప్ర‌దేశ్‌కు ప్ర‌త్యేక హోదా ఇస్తే అది పెద్ద సంజీవ‌నే కాగ‌ల‌దు అనేది కాద‌న‌లేని నిజం.

తరవాత కథనం

Telugu News App: ఏపీ, తెలంగాణకు సంబంధించిన లేటెస్ట్ అప్‌డేట్స్‌, జాతీయ, అంతర్జాతీయ, ఎడ్యుకేషన్, బిజినెస్, సినిమా, ఆధ్యాత్మికం, స్పోర్ట్స్, వైరల్ కథనాల కోసం తెలుగు సమయం యాప్‌ను డౌన్‌లోడ్ చేసుకోండి.
తాజా వార్తల అప్డేట్ల కోసం Samayam Telugu ఫేస్‌బుక్పేజీను లైక్ చెయ్యండి.